ဦးသန့်

ဦးသန့်ကို ၁၉၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပန်းတနော်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဖခင်မှာ ဦးဖိုးနှစ်ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ဒေါ်နန်းသောင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ပညာတတ် လူလတ်တန်းစား မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဖခင် ဦးဖိုးနှစ်သည် ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်မှ ပညာသင်ကြားခဲ့ဖူးပြီး သူရိယသတင်းစာ တည်ထောင်သူများတွင် ပါဝင်သည်။ ဦးသန့်သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက စာဖတ်ဝါသနာပါသည်။ ပန်းတနော် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာမည့် ဦးနုနှင့် ရင်းနှီးသော သူငယ်ချင်းများ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသော်လည်း ဖခင်ကွယ်လွန်သဖြင့် မိသားစုကို စောင့်ရှောက်ရန် ကျောင်းထွက်ခဲ့ရသည်။ ပန်းတနော်သို့ ပြန်လာပြီး ကျောင်းဆရာ လုပ်သည်။ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ်တွင် ပန်းတနော် အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း၏ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဖြစ်လာသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ပညာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ကော်မတီတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ဖိတ်ခေါ်မှုဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပါဝင်လာသည်။ ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန အတွင်းဝန်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး အတွင်းဝန် စသည့် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်။ သူသည် ဦးနု၏ ယုံကြည်စိတ်ချရဆုံးသော အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ မိန့်ခွန်းရေးပေးသူနှင့် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး ဗိသုကာ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး နယူးယောက်သို့ ရောက်ရှိသည်။

၁၉၆၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဒက်ဟမ်းမားရှိုး (Dag Hammarskjöld) လေယာဉ်ပျက်ကျ ကွယ်လွန်သည်။ ကုလသမဂ္ဂတွင် နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့သည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလဖြစ်သဖြင့် နှစ်ဖက်စလုံး လက်ခံနိုင်မည့် ကြားနေပုဂ္ဂိုလ်ကို ရှာဖွေကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံမှဖြစ်ပြီး ဘက်မလိုက်သော ဦးသန့်ကို ရွေးချယ်ကြသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ယာယီအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်လာပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် တရားဝင် အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ အာရှတိုက်သားများထဲမှ ပထမဆုံး ဖြစ်သည်။

ဦးသန့်၏ ရာထူးသက်တမ်း (၁၉၆၁-၁၉၇၁) သည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အန္တရာယ်အများဆုံး ကာလဖြစ်သည်။ သူဖြေရှင်းခဲ့ရသော အဓိက ပြဿနာများမှာ -

(၁) ကျူးဘား ဒုံးပျံအရေးအခင်း (Cuban Missile Crisis) - ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသည်။ အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက်တို့ နျူကလီးယားစစ် ဖြစ်မည့်အခြေအနေ ရောက်နေသည်။ ဦးသန့်သည် သမ္မတ ကနေဒီနှင့် ခေါင်းဆောင် ကရူးရှက်ဖ်တို့ကြား ဝင်ရောက်စေ့စပ်ပေးသည်။ ကရူးရှက်ဖ်ကို ဒုံးပျံများ ပြန်ရုပ်သိမ်းရန် တိုက်တွန်းနိုင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာကြီးကို တတိယကမ္ဘာစစ်ဘေးမှ ကယ်တင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။

(၂) ကွန်ဂို ပြည်တွင်းစစ် - ကွန်ဂိုနိုင်ငံမှ ကတန်းဂါးပြည်နယ် ခွဲထွက်ရေးကို တားဆီးရန် ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးတပ်များကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။

(၃) ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ - ဦးသန့်သည် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်ရန် တောင်းဆိုသည်။ ဤအချက်ကြောင့် အမေရိကန်သမ္မတ ဂျွန်ဆင်နှင့် ဆက်ဆံရေး တင်းမာခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ ရပ်တည်ချက် မှန်ကန်ကြောင်း နောက်ပိုင်းသမိုင်းက သက်သေပြခဲ့သည်။

(၄) အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပြဿနာ - ၁၉၆၇ ခုနှစ် ခြောက်ရက်စစ်ပွဲ (Six-Day War) မဖြစ်မီ အီဂျစ်သမ္မတ နာဆာ၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် ကုလသမဂ္ဂတပ်များကို ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်မှ ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့ရသည်။ ဤဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် အနောက်နိုင်ငံများက ဝေဖန်ကြသော်လည်း သူသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုမူကို လေးစားသောကြောင့် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဦးသန့်သည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် သက်တမ်းနှစ်ကြိမ် ပြည့်သဖြင့် အနားယူသည်။ တတိယသက်တမ်း ဆက်လုပ်ရန် တောင်းဆိုမှုများကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ အနားယူပြီးနောက် နယူးယောက်တွင် နေထိုင်ရင်း စာပေရေးသားသည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကင်ဆာရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်ဖြစ်သည်။

ဦးသန့်၏ ရုပ်အလောင်းကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာသည်။ သို့သော် ထိုစဉ်က အုပ်ချုပ်နေသော ဦးနေဝင်း၏ စစ်အစိုးရသည် ဦးသန့်ကို နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက် (ဦးနု၏ လူရင်း) အဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်ဈာပန အခမ်းအနား မကျင်းပပေးဘဲ ကျိုက္ကဆံကွင်းတွင် သာမန်မျှသာ ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်သည်။ ကျောင်းသားများနှင့် ပြည်သူလူထုက မကျေနပ်ကြပေ။ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ရုပ်အလောင်းကို လုယူပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဝင်းအတွင်း၌ ဂူသွင်းရန် ကြိုးစားသည်။ စစ်တပ်က အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းသဖြင့် ကျောင်းသား၊ ရဟန်းရှင်လူ အများအပြား သေဆုံးဒဏ်ရာရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကို "ဦးသန့် အရေးအခင်း" ဟု ခေါ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရွှေတိဂုံဘုရားအနီး (ကန်တော်မင်ပန်းခြံ) တွင် ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခွင့် ပြုခဲ့သည်။

ဦးသန့်သည် "ကမ္ဘာကြီး၏ ကျောင်းဆရာ" ဟု တင်စားခံရသည်။ သူသည် နှိမ့်ချသော၊ သည်းခံသော၊ သို့သော် မူဝါဒအတွက် ပြတ်သားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ် (UNDP)၊ ကုလသမဂ္ဂ တက္ကသိုလ် (UNU) စသည့် အဖွဲ့အစည်းများကို ထူထောင်ရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသားများ ဂုဏ်ယူရဆုံးသော ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတစ်ဦးအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထာဝရ တည်ရှိနေပါသည်။