ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ လွတ်လပ်ရေးဗိသုကာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ဒေါ်ခင်ကြည်ဖြစ်ကာ၊ မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးသမီး ဖြစ်သည်။ သူမတွင် အစ်ကိုကြီး အောင်ဆန်းဦးနှင့် အစ်ကိုလတ် အောင်ဆန်းလင်းတို့ ရှိသည်။ အစ်ကိုလတ်ဖြစ်သူ အောင်ဆန်းလင်းမှာမူ ငယ်စဉ်ကပင် ရေနစ်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ နှစ်နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။ ငယ်စဉ်ဘဝကို ရန်ကုန်မြို့၊ တာဝါလိန်းလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်ပြတိုက်လမ်း) ရှိ နေအိမ်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့ပြီး မက်သဒစ် အင်္ဂလိပ်အထက်တန်းကျောင်း (Methodist English High School) တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသောကြောင့် မိခင်နှင့်အတူ နယူးဒေလီမြို့သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။ နယူးဒေလီမြို့ရှိ လေဒီရှရီရမ်ကောလိပ် (Lady Shri Ram College) မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ကာ အောက်စ်ဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၊ စိန့်ဟူးကောလိပ် (St. Hugh's College) ၌ ဒဿန၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးပညာ (PPE) ဘာသာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

ဘွဲ့ရပြီးနောက် နယူးယောက်မြို့ရှိ ကုလသမဂ္ဂရုံးချုပ်တွင် ဘတ်ဂျက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ ထမ်းဆောင်နေစဉ် တိဘက်သုတေသီ ဒေါက်တာမိုက်ကယ်အဲရစ် (Dr. Michael Aris) နှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်ပြီးနောက် ဘူတန်နိုင်ငံတွင် ခေတ္တနေထိုင်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အောက်စ်ဖို့ဒ်မြို့တွင် အခြေချခဲ့သည်။ ထိုမြို့၌ပင် သားကြီး အလက်ဇန္ဒား (မြင့်ဆန်းအောင်) နှင့် သားငယ် ကင်မ် (ထိန်လင်း) တို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူမသည် အိမ်ရှင်မဘဝဖြင့် သားများကို ပြုစုပျိုးထောင်ရင်း ဖခင်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအကြောင်း စာအုပ်များရေးသားခြင်း၊ ဂျပန်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံများရှိ တက္ကသိုလ်များတွင် သုတေသနပညာရှင်အဖြစ် သွားရောက်လုပ်ကိုင်ခြင်းတို့ဖြင့် အေးချမ်းစွာ ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။

၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည် လေဖြတ်သည့်အတွက် အရေးပေါ် ပြုစုရန် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်မှာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးရေချိန် မြင့်တက်နေသည့် ကာလနှင့် တိုက်ဆိုင်နေခဲ့သည်။ မတ်လနှင့် ဇွန်လ ကျောင်းသားအရေးအခင်းများအပြီး ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံကြီး ပေါက်ကွဲလာသောအခါ၊ သူမသည် မိခင်ကိုပြုစုရင်းမှ နိုင်ငံရေးရေစီးကြောင်းထဲသို့ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော် အနောက်ဘက်မုခ်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် လူထုတရားပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့ပြီး သမိုင်းဝင်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုမိန့်ခွန်းတွင် "ဒုတိယ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ" ဆင်နွှဲရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ကို ထူထောင်ရာတွင် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဥက္ကဋ္ဌမှာ သူရဦးတင်ဦး ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတဝန်း စည်းရုံးရေးခရီးများ ထွက်ခဲ့စဉ် ဧရာဝတီတိုင်း ဒနုဖြူမြို့၌ စစ်သားများက သေနတ်ဖြင့် ချိန်ရွယ်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် သူမအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ် စတင်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် NLD ပါတီက နေရာအများစုကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း စစ်အစိုးရက အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆု ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရပြီး၊ သူမကိုယ်တိုင် တက်ရောက်မယူနိုင်သဖြင့် သားနှစ်ဦးက ကိုယ်စားတက်ရောက်ယူခဲ့ရသည်။

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ရန်ကုန်မြို့ပြင်သို့ ခရီးသွားလာခွင့် ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ မိုက်ကယ်အဲရစ် ကင်ဆာရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ၊ မြန်မာပြည်မှ ထွက်သွားလျှင် ပြန်ဝင်ခွင့်မရမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ခင်ပွန်း၏ နောက်ဆုံးခရီးသို့ မသွားရောက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဤအချက်က သူမ၏ စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံမှုကို ပိုမိုပေါ်လွင်စေခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံခဲ့ရပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ ညှိနှိုင်းမှုဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၌ သူမ၏ယာဉ်တန်း အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး NLD အဖွဲ့ဝင်များစွာ သေဆုံးခဲ့ရသည်။ သူမ အသက်ဘေးမှ သီသီလေး လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီးနောက် အင်းစိန်ထောင်တွင် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခံခဲ့ရသည်။ သူမသည် စုစုပေါင်း ၁၅ နှစ်ကျော် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံခဲ့ရသည်။

၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကော့မှူးမြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် NLD ပါတီက မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၉ (စ) အရ သမ္မတဖြစ်ခွင့် မရှိသောကြောင့် "နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်" ရာထူးကို အသစ်ဖန်တီး တာဝန်ယူခဲ့သည်။

အတိုင်ပင်ခံရာထူးဖြင့် စီးပွားရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၁ ရာစု ပင်လုံညီလာခံကို ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် ဆွေးနွေးပွဲများတွင် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု မရရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်၏ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးကြောင့် ရိုဟင်ဂျာသိန်းနှင့်ချီ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည့် ရခိုင်ပြည်နယ်အရေးအခင်းသည် ကြီးမားသောအလှည့်အပြောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာက လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုဟု စွပ်စွဲပြီး သူမ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုများစွာကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိဂ်မြို့ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) သို့ သွားရောက်ကာ တပ်မတော်၏လုပ်ရပ်များကို နိုင်ငံတော်ကိုယ်စား ရပ်တည်ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ရပ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် သူမ၏ပုံရိပ် ကျဆင်းသွားသော်လည်း ပြည်တွင်း၌မူ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ဖြင့် ထောက်ခံမှု ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့သည်။

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် NLD ပါတီ ထပ်မံအနိုင်ရခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်က မဲစာရင်းမှားယွင်းသည်ဟု စွပ်စွဲကာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် သမ္မတဦးဝင်းမြင့်တို့ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် သူမအား ပို့ကုန်သွင်းကုန်ဥပဒေ (ဝေါ်ကီတော်ကီအမှု)၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ၊ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ရွေးကောက်ပွဲ မဲမသမာမှု စသည့် အမှုများစွာဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ သူမက စွပ်စွဲချက်အားလုံးကို ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး နေပြည်တော်ရှိ အထူးတရားရုံးတွင် တံခါးပိတ်စစ်ဆေးခံခဲ့ရသည်။ ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ် (နောက်ပိုင်းတွင် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် အချို့လျှော့ပေါ့) ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး နေပြည်တော်အချုပ်ထောင်တွင် သီးသန့်ထားရှိခံခဲ့ရသည်။

သမိုင်းပညာရှင်များက သူမကို ဒီမိုကရေစီသင်္ကေတအဖြစ် ကာလကြာရှည် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ အာဏာရချိန်တွင် စစ်တပ်နှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် ကြိုးပမ်းမှု၊ ရခိုင်အရေးကို ကိုင်တွယ်ပုံတို့အပေါ် သုံးသပ်ချက်အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ သူမသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် လူထုထောက်ခံမှုအများဆုံး ရရှိခဲ့သော ခေါင်းဆောင်တဦးအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။