ဆရာယုဒသန် - ဒေါက်တာဂျပ်ဆင်

 

အဒိုနီရမ် ဂျပ်ဆင်ကို ၁၇၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ မော်လ်ဒန် (Malden) မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဖခင်မှာ ကွန်ဂရီဂေးရှင်းနယ် (Congregationalist) ခရစ်ယာန် ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဉာဏ်ပညာ ထူးချွန်သည်။ သုံးနှစ်သားအရွယ်တွင် စာဖတ်တတ်သည်။ ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဘရောင်း တက္ကသိုလ် (Brown University) သို့ တက်ရောက်ပြီး ၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် အတန်းတွင် ပထမအဆင့်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ကောလိပ်ကျောင်းသားဘဝတွင် သူငယ်ချင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျက်ကော့အိမ်းစ် (Jacob Eames) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒီ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် သူငယ်ချင်း သေဆုံးပြီးနောက် ဘာသာတရားကို ပြန်လည်သက်ဝင် ယုံကြည်လာသည်။ ၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် အန်ဒိုဗာ (Andover) ဓမ္မတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၈၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံခြား သာသနာပြုအဖွဲ့ (American Board of Commissioners for Foreign Missions) ကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၈၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် အန်ဟေဇယ်တိုင်း (Ann Hasseltine) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သာသနာပြုရန် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ပင်လယ်ခရီးတွင် နှစ်ခြင်းခံယူခြင်း (Baptism) နှင့် ပတ်သက်သော သမ္မာကျမ်းစာ အယူအဆကို ပြန်လည်လေ့လာပြီး နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသို့ ရောက်သောအခါ ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီက လက်မခံသဖြင့် ၁၈၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကို ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) အုပ်ချုပ်နေချိန် ဖြစ်သည်။

ရန်ကုန်ရောက်စတွင် ဆရာယုဒသန်သည် မြန်မာစကားကို မတတ်ပေ။ အိမ်နီးချင်းများ၊ ဈေးသည်များနှင့် ဆက်ဆံရင်း ဘာသာစကားကို ခက်ခဲစွာ သင်ယူခဲ့ရသည်။ "မြန်မာစကားကို မြန်မာလိုသင်သည်" ဟူသော နည်းစနစ်ကို သုံးသည်။ ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် "မြန်မာသဒ္ဒါကျမ်း" (Grammatical Notices of the Burman Language) ကို ပြုစုပြီးစီးသည်။ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် "မဿဲခရစ်ဝင်ကျမ်း" ကို မြန်မာဘာသာသို့ စတင်ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ သာသနာပြုပြီး ၆ နှစ်အကြာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင်မှ ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ဦးနော (Maung Nau) ကို နှစ်ခြင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဇရပ်များဆောက်၍ တရားဟောပြောခြင်း နည်းလမ်းကို သုံးသည်။

ဘကြီးတော်မင်း လက်ထက် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသား ဖြစ်သော်လည်း မျက်နှာဖြူဖြစ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်သူလျှိုဟု စွပ်စွဲခံရကာ အင်းဝရှိ လက်မရွံ့ထောင်တွင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံရသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အောင်ပင်လယ်ထောင်သို့ ခြေကျင်လျှောက်ကာ ပြောင်းရွှေ့ခံရသည်။ ထောင်ထဲတွင် ၂၁ လကြာ နေခဲ့ရသည်။ ခြေချင်းခတ်ခံရပြီး ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု အမျိုးမျိုးကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ထောင်မှလွတ်ပြီးနောက် စစ်ပြေငြိမ်းရေး စကားပြန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ရန္တပိုစာချုပ် (Treaty of Yandabo) ချုပ်ဆိုရာတွင် သူ၏ အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်ခဲ့သည်။

စစ်ပြီးခေတ်တွင် မော်လမြိုင်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။ သမ္မာကျမ်းစာအုပ် (Bible) ကို မြန်မာဘာသာသို့ အစအဆုံး ပြန်ဆိုခြင်း လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးသည်။ ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ကို ပြုစုပြီးစီးသည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အဘိဓာန်ကို မပြီးပြတ်မီ ၁၈၅၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သင်္ဘောပေါ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ရောဂါဝေဒနာ ခံစားနေရသဖြင့် ဆေးကုသရန် ပင်လယ်လေရှူထွက်စဉ် ကွယ်လွန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရုပ်အလောင်းကို ကပ္ပလီပင်လယ် (Andaman Sea) ထဲသို့ ရေချသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

ဇနီးသည်များနှင့် မိသားစုဘဝ

ဆရာယုဒသန်၏ ဘဝတွင် ဇနီးသည် သုံးဦးရှိခဲ့ပြီး အားလုံးသည် ထူးချွန်ထက်မြက်သော အမျိုးသမီးများ ဖြစ်ကြသည်။

၁။ အန်ဟေဇယ်တိုင်း ဂျပ်ဆင် (Ann Hasseltine Judson) - (၁၇၈၉-၁၈၂၆)
ပထမဆုံး ဇနီးဖြစ်သည်။ သူမကို "အန်" (Ann) သို့မဟုတ် "ဆရာကတော် မအန်" ဟု ခေါ်ကြသည်။ သူမသည် သမိုင်းတွင် အာဇာနည်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။ ဆရာယုဒသန် ထောင်ကျနေစဉ်ကာလတွင် သူမသည် ကိုယ်ဝန်ကြီးနှင့် (နောက်ပိုင်း ကလေးငယ်နှင့်) နေ့စဉ် ထောင်ဝင်စာ သွားတွေ့သည်။ အာဏာပိုင်များကို လာဘ်ထိုးပြီး ခင်ပွန်းသည် အသက်မသေအောင် ကြိုးပမ်းသည်။ သူမ၏ ဒိုင်ယာရီမှတ်တမ်းများသည် ထိုခေတ် မြန်မာ့သမိုင်းအတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အထောက်အထားများ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ထိုင်း (ယိုးဒယား) စကားကိုလည်း တတ်ကျွမ်းသည်။ မဿဲခရစ်ဝင်ကျမ်းကို ထိုင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၈၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကျိုက္ခမီမြို့၌ အဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ သူမမွေးသော သမီးငယ် မာရီယာ (Maria) သည်လည်း ၆ လအကြာတွင် ကွယ်လွန်သည်။

၂။ ဆာရာ ဘုတ်မန်း (Sarah Hall Boardman Judson) - (၁၈၀၃-၁၈၄၅)
ဒုတိယဇနီးဖြစ်သည်။ သူမသည် သာသနာပြု ဂျော့ချ်ဘုတ်မန်း၏ ဇနီးမုဆိုးမဖြစ်သည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဆရာယုဒသန်နှင့် လက်ထပ်သည်။ သူမသည် ကရင်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်သည်။ ကရင်ဓမ္မသီချင်းများကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ဆရာယုဒသန်နှင့် သားသမီး ၈ ဦး ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း ၃ ဦးသာ အသက်ရှင်သည်။ အထင်ရှားဆုံး သားမှာ အက်ဒွပ် ဂျပ်ဆင် (Edward Judson) ဖြစ်ပြီး နယူးယောက်တွင် ဂျပ်ဆင်အထိမ်းအမှတ် ဘုရားကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆာရာသည် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့သဖြင့် အမေရိကန်သို့ ပြန်ရန် သင်္ဘောစီးစဉ် စိန့်ဟယ်လီနာကျွန်း (St. Helena) အရောက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။

၃။ အမ်မလီ ချပ်ဘတ် (Emily Chubbuck Judson) - (၁၈၁၇-၁၈၅၄)
တတိယဇနီးဖြစ်သည်။ "ဖန်နီ ဖော်ရက်စတာ" (Fanny Forrester) ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် နာမည်ကျော် စာရေးဆရာမ ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာယုဒသန် အမေရိကန်သို့ ခေတ္တပြန်ရောက်စဉ် တွေ့ဆုံလက်ထပ်သည်။ သူမသည် ဆရာယုဒသန်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်သို့ လိုက်ပါလာပြီး သမီးတစ်ဦး (အမ်မလီ ဖရန်စစ်) ထွန်းကားသည်။ ဆရာယုဒသန် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အမေရိကန်သို့ ပြန်သွားပြီး တီဘီရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။

ဆရာ့အမွေအနှစ်

ဆရာယုဒသန်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၃၇ နှစ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်သို့ တစ်ကြိမ်သာ ပြန်ခဲ့သည်။ သူ၏ အကြီးမားဆုံးသော ကျေးဇူးမှာ "ယုဒသန် အဘိဓာန်" ဟုခေါ်သော မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ဖြစ်သည်။ ယနေ့တိုင် ပညာရှင်များ ကိုးကားနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ သူပြန်ဆိုခဲ့သော သမ္မာကျမ်းစာသည် မြန်မာစာပေ အရေးအသားတွင် ဂန္ထဝင်မြောက်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန် အသင်းတော် (MBC) ၏ ဖခင်ကြီးဖြစ်သည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင်များက သူ့ကို ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် သက်သက်မက ယဉ်ကျေးမှု တံတားခင်းပေးသူ (Cultural Bridge Builder)၊ ဘာသာဗေဒပညာရှင် (Linguist) အဖြစ်ပါ အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ သူ၏ ဘဝသည် ဆင်းရဲဒုက္ခ၊ ဇွဲလုံ့လနှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော သမိုင်းဝင် ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်ပါသည်။