ပခန်းမင်းကြီး ဦးရန်ဝေး

ဦးရန်ဝေးကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၄ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလတွင် ပခန်းကြီးမြို့နယ်၊ မုန်ညှင်းရွာ၌ မွေးဖွားသည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ရန်ဝေး ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်သောအခါ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်ဝိသုဒ္ဓ ဖြစ်သည်။ ဗန့်ကျီနယ်၊ ပန်းထူးရွာဆရာတော် ရှင်ဥတ္တမရံသီထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် အမရပူရနေပြည်တော် ဗားကရာတိုက်၌ သီတင်းသုံးသည်။ စာပေကျမ်းဂန် နှံ့စပ်သဖြင့် ရဟန်းသာမဏေများကို စာပေပို့ချသည်။

မင်းတုန်းမင်းနှင့် ဆက်နွယ်မှု

ရှင်ဝိသုဒ္ဓသည် မင်းတုန်းမင်းသား၏ အိမ်တော်သို့ ဥပုသ်နေ့တိုင်း ကြွရောက်ကာ သီလပေး တရားဟောရသည်။ မင်းကျောင်းဆရာတော်ဟု ထင်ရှားသည်။ မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသားတို့၏ ငယ်ဆရာဖြစ်သည်။ နောင်တစ်ချိန်တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး ဖြစ်လာမည့် ဦးကောင်းသည်လည်း ထိုစဉ်က ရှင်ဝိသုဒ္ဓထံတွင် တပည့်ခံကာ ရဟန်းဝတ်နေသူ ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသားတို့သည် နောင်တော် ပုဂံမင်းကို ပုန်ကန်ရန် ရွှေဘိုသို့ ထွက်ခွာကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းသမီးကြီး စကြာဒေဝီ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ရှင်ဝိသုဒ္ဓ လူထွက်ခဲ့သည်။ ဦးရန်ဝေးအမည်ဖြင့် မင်းတုန်းမင်း၏ အရေးတော်ပုံတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းက သူ့ကို "ဆရာကြီး" ဟု လေးစားစွာ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။

ရာထူးဌာနန္တရနှင့် မိသားစုဘဝ

မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်ပြီးနောက် ဦးရန်ဝေးကို မင်းကြီးမဟာမင်းလှစည်သူ ဘွဲ့ဖြင့် အတွင်းဝန် ခန့်အပ်သည်။ ပခန်းကြီးမြို့ကို စားစေသည်။ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂသေနာပတိ ဝန်ကြီးအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်သည်။ မဟာဥကင်တော် ဖွင့်သောအခါ "သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ" ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။ သေနတ်ဝန်ကြီးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၂၂၁ ခုနှစ် မန္တလေးနန်းမြို့ရိုး တည်ဆောက်ရာတွင် မြောက်ဘက် လေးသိန်းတံခါးကို တာဝန်ယူ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၂၂၈ ခုနှစ် မြင်ကွန်း မြင်းခုံတိုင် အရေးအခင်းတွင် မင်းတုန်းမင်းကို ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းက သူ့ကို သာယာဝတီမင်း၏ မိဖုရားငယ် သန်လျင်မြို့စား (ထိပ်တင်ရှင်ဖွား) နှင့် လက်ထပ်ပေးခဲ့သည်။ လစာရိက္ခာ ၂၀၀၀ ကျပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဦးရန်ဝေး၏ ရုပ်ရည်မှာ နဖူးကျယ်သည်၊ ကျောက်ပေါက်မာ သက်သက်ရှိသည်၊ သို့သော် ဥပဓိရုပ် ကောင်းမွန်ပြီး သိက္ခာသမာဓိနှင့် ပြည့်စုံသည်။

ပခန်းရှင်ဘုရင်ကြီးနှင့် သူ၏ သတ္တိ

ဦးရန်ဝေးသည် ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်သည်။ ဘုရင်ကိုပင် အားမနာဘဲ အမှန်အတိုင်း လျှောက်တင်ရဲသည်။ ထို့ကြောင့် သူ့ကို ကွယ်ရာတွင် "ပခန်းရှင်ဘုရင်ကြီး" ဟု ခေါ်ကြသည်။ သူ၏ ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

(၁) ရွှေခိုးမှု ပြဿနာ
တခါက ဦးရန်ဝေး၏ နှမ ဒေါ်နီသည် အကူအညီတောင်းရန် ရောက်လာသည်။ ဦးရန်ဝေးတွင် လစာငွေ ကုန်နေပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်ပိုင် ရွှေပုခက်လုပ်ရာမှ ပိုနေသော ရွှေ ၄၅ ကျပ်သားကို ယူ၍ နှမဖြစ်သူအား ပေးလိုက်သည်။ မင်းတုန်းမင်းက ယောအတွင်းဝန် ဦးဖိုးလှိုင်ကို လွှတ်၍ စစ်ဆေးစေသည်။ ဦးရန်ဝေးက "ယူတာမှန်တယ်၊ နှမ ဒုက္ခရောက်နေလို့ ယူရတယ်၊ တိုင်းပြည်ဘဏ္ဍာကို မခိုး၊ ကိုယ့်ဘုရင်ပစ္စည်းကိုသာ ခိုးတာဖြစ်တယ်၊ ဒီအပြစ်အတွက် နောင်သံသရာမှာ ဘုရင့်အိမ်က ခွေးဖြစ်ချင်ဖြစ်ပါစေ" ဟု ပြန်ပြောသည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် ဦးရန်ဝေး၏ သတ္တိနှင့် ရိုးသားမှုကို သဘောကျသဖြင့် ရွှေဖိုးငွေ ပြန်ပေးပြီး ဒေါ်နီကိုလည်း စောင့်ရှောက်စေသည်။

(၂) အခွန်ကိစ္စ ကန့်ကွက်ခြင်း
မင်းတုန်းမင်းက သာသနာရေးအတွက် တစ်အိမ်ထောင်လျှင် တစ်မတ်နှုန်း အခွန်ပိုကောက်ရန် တိုင်ပင်သည်။ ဦးရန်ဝေးက "ရှေးမင်းများ လက်ထက်ကတည်းက ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့သာ ကောက်ခံမြဲဖြစ်တယ်၊ အစဉ်အလာကို ဖောက်ဖျက်ရင် ဥယျာဉ်ကို မျောက်ဖျက်သလို ဖြစ်လိမ့်မယ်" ဟု ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းလည်း အခွန်တိုးကောက်မည့် အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရသည်။

(၃) ကရင်နီနယ် ပြဿနာ
ကရင်နီစော်ဘွားက သူ့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ရန် မင်းတုန်းမင်းထံ စာပို့သည်။ မင်းတုန်းမင်းက သိမ်းပိုက်ရန် အမိန့်စာထုတ်သည်။ ဦးရန်ဝေးက ထိုအမိန့်စာကို ဆုတ်ဖြဲပစ်လိုက်သည်။ ဘုရင်က အမျက်ထွက်၍ ဆင့်ခေါ်ရာ မလာဘဲ နေသည်။ ၅ ရက်ကြာမှ ဝင်တွေ့သည်။ "ကရင်နီနယ်ဟာ ယိုးဒယားနဲ့ ကပ်နေတယ်၊ အဲဒီမှာ သွားရှုပ်ရင် အင်္ဂလိပ် (ကုလားဖြူ) နဲ့ ပြဿနာတက်နိုင်တယ်၊ အကျိုးထက် အပြစ်က များလိမ့်မယ်" ဟု ရှင်းပြသည်။ ဘုရင်လည်း သဘောပေါက်ပြီး လက်ခံလိုက်ရသည်။

(၄) မယားအများ ကိစ္စ
မင်းတုန်းမင်းက မှူးမတ်များကို မယားအများကြီး မယူရန် အမိန့်ထုတ်လိုသည်။ ဦးရန်ဝေးက "တိုင်းပြည်မှာ ဘုရင်ဟာ မယားအများဆုံးပဲ၊ ဘုရင်ကိုပါ ထည့်သွင်းကန့်သတ်မှ တရားမျှတလိမ့်မယ်" ဟု ပြန်ပြောသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအမိန့် မထွက်ဖြစ်တော့ပေ။ ထို့ပြင် မိဖုရားများက ဆွေမျိုးများကို ရာထူးပေးရန် ခန့်စာပို့လျှင်လည်း ဦးရန်ဝေးက ဆုတ်ဖြဲပစ်လေ့ရှိသည်။ "လွှတ်တော်ဟာ တိုင်းပြည်အတွက် ဘုရင့်အမိန့်ကိုသာ နာခံတယ်၊ မိဖုရားအမိန့်ကို နာခံစရာမလို" ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။

နေဝင်ချိန်

ပခန်းမင်းကြီး ဦးရန်ဝေးသည် ၁၂၃၇ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလတွင် ကွယ်လွန်သည်။ အသက် ၆၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း ကိုယ်တိုင် နာရေးအိမ်သို့ ကြွရောက်သည်။ "ဆရာကြီးသည် ကျွန်ုပ်အပေါ် ကျေးဇူးများလှသည်၊ ဆရာကြီးကဲ့သို့ ဆုံးမမည့်သူ နောက်ထပ် ပေါ်မည်မထင်" ဟု ဝမ်းနည်းစကား ဆိုသည်။ ဇနီးဖြစ်သူ ထိပ်တင်ရှင်ဖွားသည် ဦးရန်ဝေးထက် ၅ နှစ်ကြီးပြီး ၁၂၅၇ ခုနှစ်တွင်မှ ကွယ်လွန်သည်။ ဦးရန်ဝေးသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ရှားပါးလှသော ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်သည့် ဝန်ကြီးတစ်ပါးအဖြစ် သမိုင်းတွင် ကျန်ရစ်သည်။