သီပေါမင်း

သီပေါမင်းကို ၁၈၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ခမည်းတော်မှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးဖြစ်ပြီး မယ်တော်မှာ သီပေါမြို့စား လောင်းရှည်မိဖုရား ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ရေစက်ဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်ကပင် စာပေပညာထူးချွန်ကာ ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းသူ တဦးဖြစ်သည်။ ပထမကျော်အောင်စံထား ဆရာတော်ထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်မင်းတုန်းမင်းက ချစ်မြတ်နိုးတော်မူသော်လည်း၊ သူသည် နိုင်ငံရေးကို စိတ်ဝင်စားခြင်းမရှိဘဲ အေးဆေးတည်ငြိမ်စွာ နေထိုင်သူ (တနည်းအားဖြင့် နူးညံ့သူ) ဖြစ်ခဲ့သည်။

၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နာမကျန်းဖြစ်သောအခါ နန်းတွင်းအာဏာလုပွဲများ စတင်ခဲ့သည်။ ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားကြီးနှင့် ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးဆောင်သောအဖွဲ့က သီပေါမင်းသားကို နန်းတင်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ သီပေါမင်းသားသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး ၎င်းတို့ ကြိုးဆွဲရာကမည့် ရုပ်သေးဘုရင် ဖြစ်လာမည်ဟု တွက်ဆခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အရည်အချင်းရှိသော အခြားသားတော်ကြီးများဖြစ်သည့် သုန်းဆည်၊ မက္ခရာ၊ ညောင်ရမ်းမင်းသားတို့ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် သီပေါမင်း နန်းတက်သောအခါ အသက် ၁၉ နှစ်သာ ရှိသေးသည်။

နန်းတက်ပြီးမကြာမီ ၁၈၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကမ္ဘာကျော် "နန်းတွင်းလူသတ်ပွဲကြီး" ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးထားသော မင်းညီမင်းသား ၄၀ ကျော်နှင့် ဆွေတော်မျိုးတော် ၈၀ ကျော်ကို ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်လိုက်သည်။ ဤကိစ္စကို သီပေါမင်းကိုယ်တိုင် အမိန့်ပေးခြင်း ဟုတ်မဟုတ် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း၊ ဆင်ဖြူမရှင်နှင့် သမီးတော်စုဖုရားလတ်တို့၏ လက်ချက်ဟု သမိုင်းဆရာများက ယူဆကြသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းသားနှင့် ညောင်အုပ်မင်းသားတို့မှာမူ ဗြိတိသျှပိုင်နက်သို့ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ ဤလူသတ်ပွဲကြီးကြောင့် ဗြိတိသျှတို့က သီပေါအစိုးရကို "လူမဆန်သော အစိုးရ" ဟု ကြေညာပြီး ဆက်ဆံရေး ဖြတ်တောက်လိုက်သည်။

သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး စုဖုရားလတ်၏ ဩဇာအာဏာမှာ အလွန်ကြီးမားခဲ့သည်။ သူမသည် မင်းတုန်းမင်း၏ သမီးတော်ဖြစ်ပြီး သီပေါမင်း၏ နှမတော်ဝမ်းကွဲလည်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် သီပေါမင်းကို တဦးတည်းပိုင်လိုပြီး အခြားမိဖုရားမထားရှိစေခဲ့ပေ။ နိုင်ငံရေးကိစ္စများတွင်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ကာ ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို ကန့်ကွက်လေ့ရှိသည်။

သီပေါမင်းအစိုးရသည် အင်္ဂလိပ်၏ဖိအားကို တွန်းလှန်ရန် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ပြုရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော ပြင်သစ်-မြန်မာစာချုပ်အရ ပြင်သစ်က ဘဏ်ထောင်ပေးခြင်း၊ မီးရထားလမ်းဖောက်ပေးခြင်း၊ လက်နက်ရောင်းချခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရန် ကတိပေးခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ စိုးရိမ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဘုံဘေဘားမားသစ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ပိုင် ဘုံဘေဘားမားကုမ္ပဏီက သစ်ခိုးထုတ်သည်ဟုဆိုကာ မြန်မာအစိုးရက ဒဏ်ငွေ ၂၃ သိန်း ရိုက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့က ဤအချက်ကို စစ်ဖြစ်ရန် အကြောင်းပြချက် (Casus Belli) အဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် အင်္ဂလိပ်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကို ၎င်းတို့လက်အောက်တွင် ထားရှိရန် ရာဇသံ (Ultimatum) ပို့ခဲ့သည်။ သီပေါမင်းက လက်မခံဘဲ "တိုင်းပြည်အတွက် တိုက်မည်" ဟု ကြေညာခဲ့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် စစ်တပ်မှာ အဆင်သင့်မဖြစ်ခဲ့ပေ။

၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ စတင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ် ပရင်ဒါဂတ် (General Prendergast) ဦးဆောင်သော အင်္ဂလိပ်တပ်များ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်လာခဲ့သည်။ မင်းလှခံတပ်တွင် ခုခံခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ရက်ပိုင်းအတွင်း မန္တလေးသို့ ရောက်ရှိလာပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးကျဆုံးကာ သီပေါမင်းနှင့် စုဖုရားလတ်တို့ လက်နက်ချခဲ့ရသည်။

၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် သီပေါမင်းနှင့် မိသားစုကို သူရိယသင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ထိုမှတဆင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ရတနာဂီရိ (Ratnagiri) မြို့သို့ ပို့ဆောင်ကာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထားရှိခဲ့သည်။ သီပေါမင်းသည် ရတနာဂီရိတွင် ၃၁ နှစ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ရပြီး ဘဝမှာ အလွန်ကျပ်တည်းဆင်းရဲခဲ့သည်။ သမီးတော်များသည် အိန္ဒိယအစေခံ၊ ဂိတ်စောင့်များနှင့်ပင် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ရသည်။ သီပေါမင်းသည် ၁၉၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သက်တော် ၅၈ နှစ်အရွယ်၌ ရတနာဂီရိတွင်ပင် နတ်ရွာစံခဲ့သည်။ သူ၏ရုပ်အလောင်းကို ထိုမြို့၌ပင် မြှုပ်နှံထားခဲ့သည်။

သီပေါမင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ကံအဆိုးဆုံးသော ဘုရင်တပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ သူသည် စိတ်ရင်းကောင်းသူတဦးဖြစ်သော်လည်း ခေတ်ကာလ၏ နိုင်ငံရေးလှိုင်းတံပိုးနှင့် နန်းတွင်းပရိယာယ်များကို မကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ပေ။ သူ၏နန်းသက်ဇာတ်သိမ်းမှာ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ဆုံးရှုံးခြင်း၏ သင်္ကေတအဖြစ် သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ရသည်။