ဦးချစ်လှိုင်

ဦးချစ်လှိုင်ကို ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ မော်လမြိုင်မြို့မှ အလွန်ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သစ်ကုန်သည်ကြီး ဦးသာညှင်းဖြစ်၍ မိခင်မှာ ဒေါ်ရင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဦးချစ်လှိုင်သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် ကြီးပြင်းခဲ့ရပြီး "ရွှေဇွန်းကိုက်မွေးလာသူ" ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပညာတော်သင် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဝတ်လုံတော်ရဘွဲ့ (Barrister-at-Law) ရရှိခဲ့ကာ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူသည် အင်္ဂလိပ်စကားကို ကျွမ်းကျင်စွာပြောဆိုနိုင်ပြီး အနောက်တိုင်းဝတ်စားဆင်ယင်မှုကို နှစ်သက်သော်လည်း၊ နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်သောအခါတွင်မူ မြန်မာ့လက္ခဏာဖြစ်သော တိုက်ပုံနှင့် ခေါင်းပေါင်းကိုသာ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။

ဦးချစ်လှိုင်၏ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍသည် ၁၉၁၇-၁၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် စတင်ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ YMBA (Young Men's Buddhist Association) မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အစည်းအဝေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့ရာမှ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျီစီဘီအေ (General Council of Burmese Associations - မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး) ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ငွေကြေးချမ်းသာသူဖြစ်သည့်အလျောက် အသင်းကြီး၏ ကုန်ကျစရိတ်များနှင့် နယ်လှည့်တရားဟောပွဲများအတွက် ကိုယ်ပိုင်ငွေကို ရက်ရောစွာ စိုက်ထုတ်သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်သူလူထုက သူ့ကို "သမ္မတကြီး ဦးချစ်လှိုင်"၊ "သရဖူမဲ့ဘုရင်" ဟုပင် တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ နယ်များသို့ ရောက်လျှင် ကော်ဇောနီခင်း၍ ကြိုဆိုခြင်း၊ ဘုရားပွဲများတွင် သူ၏ဓာတ်ပုံကို ဘုရားပုံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲချိတ်ဆွဲခြင်းတို့ ပြုသည်အထိ လူထု၏ကြည်ညိုလေးစားမှုကို တခဲနက် ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၂၃ ခုနှစ် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေး (Dyarchy) ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဂျီစီဘီအေအသင်းကြီးသည် ဒိုင်အာခီကို လက်ခံ၍ ရွေးကောက်ပွဲဝင်မည့် "၂၁ ဦး အဖွဲ့" နှင့် ဒိုင်အာခီကို သပိတ်မှောက်မည့် "လှိုင်-ပု-ကျော်" (ဦးချစ်လှိုင်၊ ဦးပု၊ ဦးထွန်းအောင်ကျော်) အဖွဲ့ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ ဦးချစ်လှိုင်သည် သပိတ်မှောက်သည့်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ဟိုမ္မရူး (Home Rule) ခေါ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရမှသာ ကျေနပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ဤကာလမှာ သူ၏နိုင်ငံရေးဘဝတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန် ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဆရာစံတောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံနှင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံးပေါ်ပေါက်လာမှုတို့ကြောင့် လူကြီးပိုင်းနိုင်ငံရေးသမားများ၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ မှေးမှိန်လာခဲ့သည်။ ထိုအပြောင်းအလဲနှင့်အညီ ဦးချစ်လှိုင်ကိုယ်တိုင်လည်း မူဝါဒပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ် ခွဲရေးတွဲရေးပြဿနာတွင် အိန္ဒိယနှင့် တွဲရေးဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ကာ ဒိုင်အာခီစနစ်အောက်တွင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ (Speaker) အဖြစ် ၁၉၃၂ မှ ၁9၃၅ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ယူခဲ့ရာ၊ "အညံ့ခံသွားပြီ" ဟူသော ဝေဖန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင်အချို့ကမူ သူသည် လက်တွေ့ကျသောနိုင်ငံရေး (Pragmatic Politics) ကို ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။

၁၉၃၇ ခုနှစ် ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးတွင်လည်း လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်ခေတ် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရ၏ အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင်မူ သူ၏နိုင်ငံရေးအရှိန်အဝါမှာ ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် ဖဆပလနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့၏ ခေတ်ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဟင်္သာတမြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။

ဦးချစ်လှိုင်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ဘဝနိဂုံးမှာ ငွေကြေးဥစ္စာများ ကုန်ခန်းကာ အထီးကျန်ဆန်ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ သူသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု အစောပိုင်းကာလတွင် လူထုအား နိုင်ငံရေးအသိနိုးကြားစေရန် လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သူ၊ ကိုယ်ကျိုးစွန့်၍ ငွေကြေးနှင့်လုပ်အားကို ပေးဆပ်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ဂုဏ်ပြုထိုက်သူတဦး ဖြစ်သည်။ သူ၏အားနည်းချက်မှာ နိုင်ငံရေးနည်းဗျူဟာ ပြောင်းလဲမှုမြန်ဆန်ခြင်းနှင့် ခေတ်လူငယ်များနှင့် အဆက်ပြတ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် "ဂျီစီဘီအေ ဦးချစ်လှိုင်" ဟူသော အမည်သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မေ့ဖျောက်၍မရသော အခန်းကဏ္ဍတရပ်အဖြစ် ထာဝရတည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။